Tę aktywność można przeprowadzić w klasie, lub w muzeum.
Grupa docelowa: Młodzież i dorośli
Czas trwania: Ok. 40 min.
Liczba uczestników: 8 – 30 uczestników
Cel (zadania) ćwiczenia
Celem tego ćwiczenia jest rozwijanie umiejętności uważnego, świadomego słuchania oraz rozróżniania skutecznej i nieskutecznej komunikacji. Dzięki temu uczestnicy uświadamiają sobie, że umiejętność słuchania buduje zaufanie i stanowi jedną z podstawowych kompetencji aktywnego obywatelstwa oraz uczestnictwa w życiu demokratycznym.
Oczekiwane efekty
Po zakończeniu ćwiczenia uczestnicy potrafią
- rozpoznawać zachowania sprzyjające uważnemu słuchaniu oraz te, które utrudniają skuteczną komunikację;
- stosować podstawowe techniki aktywnego słuchania, takie jak utrzymywanie kontaktu wzrokowego, parafrazowanie wypowiedzi i zadawanie pytań doprecyzowujących;
- zastanowić się, jak ich własny sposób słuchania wpływa na rozmówców i przebieg komunikacji;
- wyjaśnić, dlaczego umiejętność słuchania jest kluczowa dla prowadzenia dialogu uwzględniającego różne perspektywy, podejmowania demokratycznych decyzji oraz aktywnego uczestnictwa w życiu obywatelskim.
Opis ćwiczenia / Przebieg ćwiczenia
To ćwiczenie jest często wykorzystywane jako ćwiczenie integracyjne na początku zajęć oraz jako sposób na wspólne ustalenie zasad dotyczących słuchania, uczestnictwa i zachowania.
Przedstaw krótko pojęcie aktywnego słuchania i omów, czym charakteryzuje się „dobre” i „złe” słuchanie. Poproś uczestników o podanie przykładów zachowań, które można zapisać na tablicy lub arkuszu flipchartu (5–10 minut). Następnie podziel uczestników na pary. Poproś, aby ustawili się w dwóch rzędach, twarzami do siebie. Osoby z jednego rzędu będą odgrywać rolę mówców, a stojące naprzeciwko nich – rolę słuchaczy.
Wyjaśnij uczestnikom, że jakość słuchania będzie zależała od tego, gdzie znajduje się moderator, który będzie poruszał się za rzędem osób mówiących, dlatego tylko słuchacze będą mogli go widzieć:
- gdy moderator stoi na jednym końcu szeregu, za mówcami, wszyscy słuchacze muszą demonstrować aktywne i „dobre” słuchanie;
- w miarę jak moderator powoli przesuwa się w kierunku drugiego końca szeregu, jakość słuchania stopniowo się pogarsza. Im dalej w szeregu znajduje się moderator, tym więcej „złych” sposobów słuchania powinni ujawniać słuchacze;
- gdy moderator wraca w kierunku pozycji wyjściowej, słuchacze stopniowo powracają do aktywnego i „dobrego” słuchania.
Krótko mówiąc, gdy moderator przemieszcza się wzdłuż szeregu, słuchacze muszą na bieżąco dostosowywać swoje zachowanie w zależności od tego, gdzie stoi (3 minuty). Poproś mówców o wybranie neutralnego tematu (np. niedawne wydarzenie, hobby lub pozytywne doświadczenie). Daj im minutę lub dwie na przemyślenie swoich wypowiedzi. Podczas gdy mówcy przemawiają, powoli przechodź za ich plecami, kilkakrotnie zmieniając pozycję. Słuchacze muszą natychmiast dostosowywać swoje zachowanie (przechodząc od „dobrego” do „złego” słuchania i z powrotem) w zależności od pozycji moderatora (3–5 minut).
Mówcy krótko opowiadają, jaki wpływ miały na nich zmiany w zachowaniach słuchaczy (3 minuty). Uczestnicy zamieniają się rolami i zadaniami: słuchacze stają się mówcami, a mówcy – słuchaczami. Ćwiczenie powtarza się, w oparciu o ten sam lub nowy temat (5 minut).
Zaproś wszystkich, aby omówili swoje obserwacje, emocje i przemyślenia dotyczące obu ról (przejdź do sesji refleksyjnej).
Refleksja
- Co czułeś, gdy ktoś cię nie słuchał?
- Jakie różnice zauważyłeś między dobrym a złym słuchaniem?
- Które zachowania związane ze słuchaniem były dla ciebie najtrudniejsze, a które najłatwiejsze?
- Jak słuchanie wpływa na zaangażowanie i współpracę w grupach lub społecznościach?
- Co dzieje się w grupie, klasie lub społeczeństwie, gdy ludzie nie są wysłuchiwani?
- W jaki sposób dobre słuchanie wiąże się z demokracją, równością i szacunkiem dla różnych opinii?
Wskazówki dla prowadzących
- Wyjaśnij, że „złe słuchanie” jest częścią ćwiczenia, a nie osobistym zachowaniem.
- Wybieraj neutralne tematy, aby uniknąć niezręcznej atmosfery.
- Dostosuj czas trwania ćwiczenia do wielkości grupy oraz poziomu jej zaangażowania.
- Wyraźnie wskaż, że zachowania związane ze słuchaniem dotyczą sytuacji z życia codziennego, takich jak podejmowanie decyzji w grupie, rady młodzieżowe, dyskusje w klasie czy spotkania społeczności lokalnej.
- Podkreśl, że aktywne obywatelstwo wymaga słuchania nie tylko tych, z którymi się zgadzamy, ale także głosów odmiennych lub mniejszościowych.
Materiały
- Timer lub stoper
- Wykaz tematów do omówienia (opcjonalnie)
- Tablica lub flipchart.
- Krzesła ustawione w kręgu dla części wprowadzającej i podsumowującej.
Autorzy / Prawa autorskie
Centrum Edukacyjne na wyspie Utøya