10. Każda historia ma dwie strony

Cel (zadania) ćwiczenia

Celem tego ćwiczenia jest pokazanie, w jaki sposób brak kontekstu oraz stereotypy prowadzą do odmiennych interpretacji tych samych wydarzeń, a także rozwijanie umiejętności krytycznej analizy źródeł historycznych. W trakcie wykonywania ćwiczenia uczestnicy uczą się porównywać różne perspektywy oraz weryfikować swoje początkowe, oparte wyłącznie na obserwacji wizualnej, wrażenia na podstawie faktów historycznych i szerszego kontekstu.

Oczekiwane efekty

Po wykonaniu tego zadania uczniowie:

• rozwiną umiejętność krytycznej analizy poprzez ocenę różnorodnych źródeł historycznych oraz porównywanie sprzecznych punktów widzenia w celu dostrzeżenia złożoności przekazu wizualnego;
• będą umieli syntetyzować fakty historyczne i własne wrażenia, formułując wyważone argumenty oraz wykazując zrozumienie, że sytuacje historyczne są często złożone i nie poddają się prostym ocenom moralnym;
• będą wykazywali empatię historyczną poprzez pogłębioną refleksję nad trudnymi wyborami podejmowanymi przez osoby zaangażowane w zbrojny i cywilny ruch oporu podczas II wojny światowej, wykraczając poza pierwsze intuicyjne osądy, aby lepiej zrozumieć ich motywacje;
• będą myśleć na podstawie dowodów, wyciągając samodzielne wnioski na temat realiów życia pod okupacją oraz opierać swoje interpretacje zarówno na kontekście historycznym, jak i krytycznej analizie źródeł pierwotnych.

Opis ćwiczenia / Przebieg ćwiczenia

Rozpocznij zajęcia od pytania wprowadzającego, prosząc uczestników, aby powiedzieli, co pamiętają, co wiedzą lub czego nauczyli się na temat powstania w getcie warszawskim. Zbierz kilka odpowiedzi.

Następnie podziel uczestników na  grupy po 3-6 osób. Najlepiej, aby liczba grup była parzysta. Połowie grup rozdaj po jednej kopii fotografii przedstawiającej jedną stronę Pomnika Bohaterów Getta, a pozostałym grupom – po jednej kopii fotografii przedstawiającej drugą stronę pomnika. Nie informuj uczestników, co dokładnie przedstawiają fotografie (zdjęcia znajdują się w Aneksie). 

Poproś każdą grupę o opisanie tego, co widzi na zdjęciu. Przeznacz na wykonanie tej części zadania 8–10 minut.

Możesz zaproponować uczestnikom poniższą strukturę opisu, jeśli uznasz, że będzie ona pomocna dla grupy.

Przykładowe pytania pomocnicze:

• Kogo przedstawia zdjęcie?
• Co robią osoby na zdjęciu?
• Gdzie się znajdują?
• Dlaczego tam są?
• Kiedy rozgrywają się przedstawione wydarzenia?
• W jakim stanie psychicznym są te osoby? Jakie emocje mogą odczuwać?
• Jakie nietypowe lub szczególnie zwracające uwagę elementy dostrzegasz na zdjęciu?
• Jak myślisz, czego dotyczy to zdjęcie?
• Zaproponuj tytuł dla zdjęcia.

Poproś grupy, aby wymieniły się zdjęciami – grupy, które pracowały nad zdjęciem nr 1, otrzymują teraz zdjęcie nr 2, a grupy analizujące zdjęcie nr 2 przechodzą do zdjęcia nr 1. Przeznacz na to zadanie 5–8 minut.

Po zakończeniu pracy nad obiema fotografiami poproś każdą grupę o odczytanie przygotowanych opisów.

Następnie wyjaśnij, że obie fotografie przedstawiają dwie strony Pomnika Bohaterów Getta, zaprojektowanego przez Natana Rapaporta i odsłoniętego 19 kwietnia 1948 roku, w piątą rocznicę wybuchu powstania w getcie warszawskim.

Pokaż uczestnikom dwa krótkie filmy przedstawiające dwa oblicza powstania w getcie warszawskim, odzwierciedlone na obu stronach pomnika: Relację Sola Rosenberga – aktywnego uczestnika powstania:  https://www.youtube.com/watch?v=TKON9LmqXSI (film jest w języku angielskim; dostępne są napisy w różnych językach); opowieść Aliny Margolis o cierpieniach ludności cywilnej w getcie https://drive.google.com/file/d/1wr5NJ803Fil9qM9Bb94sAeUtB9fga_fw/view (film jest po polsku z napisami po angielsku).

Jeśli chcesz, poproś grupy o uzupełnienie pierwotnych opisów.

Następnie zaproś uczestników, aby usiedli w kręgu w celu podsumowania zajęcia.

Refleksja

Wskazówki dla prowadzących

1. An educator who will conduct this activity should be familiar with the story of the Warsaw Ghetto and its Uprising.
2. To inform students about the Warsaw Ghetto Uprising, the first armed urban resistance against the Nazi occupiers during World War II, you can watch an educational film “There Was No Hope” (https://youtu.be/VOpKGTz4GJA?si=rCLwI-u4lbK-kmxv) (26 min).
3. On the monument: the monument dedicated to the Warsaw Ghetto Uprising, designed by Natan Rapaport and unveiled on April 19, 1948, on the fifth anniversary of the uprising, consists of two different sides. One of them shows the heroism of the Warsaw Ghetto Uprising fighters, as described by witness Sol Resenberg. The other one shows the suffering of civilians who were imprisoned in the Warsaw Ghetto and were deported to the death camp in Treblinka, where almost all of them perished. The tragedy of the fate of those who waited for the trains that took them to their deaths was described by Alina Margolis-Edelman.

Materiały

• Two photos (attached) of the sides of the Warsaw Ghetto Fighters Monument – copies in accordance with the number of participants.
• Projector and screen or a big TV screen for screening short videos.
• Paper, pens.
• Chairs for everyone and a room big enough for everyone to sit in a circle for a debriefing.

Autorzy / Prawa autorskie
Monika Koszyńska