Table of contents
11. Każdy obrazek o czymś mówi
Tę aktywność można przeprowadzić w klasie, w szkole lub muzeum
Grupa docelowa: Uczniowie szkól ponadpodstawowych
Czas trwania: 40 min.
Liczba uczestników: dowolna
Cel (zadania) ćwiczenia
Pokazać, jak nasze wyobrażenia o innych ludziach oraz skłonność do uzupełniania luk w posiadanej wiedzy wpływają na sposób interpretowania ich zachowania.
Pokazanie, jak szerszy kontekst historyczny oraz dodatkowe szczegóły dostrzegane na fotografii mogą zmienić nasze pierwsze wrażenia i sposób interpretacji obrazu.
Oczekiwane efekty
Po zakończeniu ćwiczenia uczestnicy:
- uświadamiają sobie, że nasze wyobrażenia o innych ludziach skłaniają nas do uzupełniania brakujących informacji i subiektywnego interpretowania ich zachowań;
- potrafią zweryfikować swoje pierwsze, oparte wyłącznie na obrazie wrażenia pod wpływem dodatkowych faktów historycznych i szerszego kontekstu;
- uczą się analizować szczegóły fotografii jako świadectw epoki, dostrzegając w nich cenne wskazówki dotyczące życia ludzi oraz zachodzących procesów historycznych.
Opis ćwiczenia / Przebieg ćwiczenia
Przygotowanie:
- Wybierz materiały ikonograficzne związane z działalnością Narodowego Historyczno-Memorialnego Rezerwatu „Bykowniańskie Mogiły”. W tym ćwiczeniu uczestnicy będą pracować z dwoma fotografiami Kindrata Sydoruka, zatrzymanego przez władze sowieckie (patrz Aneks). Jedno zdjęcie przedstawia go przed zaaresztowaniem, drugie zostało wykonane w więzieniu NKWD.
- Naklej każde zdjęcie na osobną kartkę.
- Przygotuj odpowiednią liczbę kopii dla wszystkich uczestników. Jeśli grupa zostanie podzielona na dwa zespoły, wystarczą po dwie kopie każdego zdjęcia.
- Przygotuj kartki papieru i długopisy dla wszystkich uczestników.
Przebieg:
1. Poinformuj uczestników, że otrzymają fotografię, a ich zadaniem będzie napisanie historii o osobie lub osobach na niej widocznych. Aby ułatwić wykonanie zadania, możesz zaproponować im poniższy plan (w razie potrzeby dostosuj go do wieku i potrzeb swojej grupy docelowej):
- Kim jest osoba (lub osoby) na fotografii?
- Gdzie zostało wykonane zdjęcie?
- Jak sądzisz, czy pochodzi(-ą) z miasta czy ze wsi?
- Kim są z zawodu? Czym zajmują się na co dzień?
- Jak wystrój wnętrza oraz ubiór mogą sugerować ich pozycję społeczną i sytuację materialną?
- W jakim są stanie psychicznym? Jakich emocji, Twoim zdaniem, doświadczają?
- Jakie nietypowe szczegóły dostrzegasz na tej fotografii?
Daj na wykonanie tego zadania 5–10 minut.
2. Poproś przedstawicieli grup (lub uczestników pracujących indywidualnie) o odczytanie przygotowanych historii lub opisów. Następnie pokaż wszystkim obie fotografie i wyjaśnij, że przedstawiają tę samą osobę.
Przeznacz około 5 minut na refleksję, a następnie poproś grupy (lub uczestników pracujących indywidualnie), aby przedyskutowały i zapisały swoje pomysły na temat tego, co mogło spotkać mężczyznę w okresie między dwoma zdjęciami.
3. Poproś uczestników o przedstawienie swoich odpowiedzi i podzielenie się tym, co napisali.
4. Następnie opowiedz uczestnikom, co naprawdę wydarzyło się z osobą przedstawioną na fotografiach (w tym przypadku z Kindratem Sydorukiem, ofiarą represji sowieckich; zob. aneks). Następnie zaproś ich do dyskusji, zadając następujące pytania: Dlaczego do tego doszło? Jak mogło się wydarzyć coś takiego? Czy był to odosobniony przypadek, czy element szerszego zjawiska? Czy można było zapobiec tej sytuacji?
Refleksja
- Jakie emocje towarzyszą Ci po wykonaniu tego ćwiczenia? Dlaczego?
- Na jakiej podstawie budowałeś(-aś) swoje przypuszczenia dotyczące osób widocznych na fotografiach? Które elementy (ubiór, wyraz twarzy, otoczenie) skłoniły Cię do wyciągnięcia określonych wniosków na temat ich statusu społecznego?
- Czy byłeś(-aś) przygotowany(-a) na to, że życie tej osoby mogło zmienić się tak diametralnie? Jakie emocje towarzyszyły Ci, gdy uświadomiłeś(-aś), że obie fotografie przedstawiają tę samą osobę?
- Jak poznanie prawdziwej historii Kindrata Sydoruka zmieniło lub uzupełniło Twoje postrzeganie obu fotografii?
- Jak łatwo ulegamy pierwszemu wrażeniu i dlaczego tak trudno jest nam zmienić zdanie, nawet gdy pojawiają się nowe fakty?
- Dlaczego te dwie fotografie, oglądane razem, można nazwać „świadkami epoki” totalitaryzmu? Jakie ukryte aspekty funkcjonowania sowieckiego systemu represji ujawniają się bez użycia słów?
- W jaki sposób osobista historia jednego człowieka pomaga lepiej zrozumieć skalę i tragizm miejsc takich jak Narodowy Historyczno-Memorialny Rezerwat „Bykowniańskie Mogiły” niż same statystyki?
- Jak doświadczenia wyniesione z tego ćwiczenia można wykorzystać w codziennym życiu, gdy śledzimy wiadomości, przeglądamy media społecznościowe lub oceniamy zachowanie innych ludzi?
- Co było dla Ciebie najważniejszym odkryciem lub najcenniejszą lekcją po wykonaniu tego ćwiczenia?
Wskazówki dla prowadzących
Możesz wykorzystać fotografie mieszkańców Twojego regionu, którzy stali się ofiarami represji NKWD lub KGB. Dobierz je tak, aby jedno przedstawiało osobę przed aresztem, w zwyczajnych okolicznościach życia codziennego, a drugie ukazywało, jak uwięzienie i represje polityczne wpłynęły na jej los i wygląd.
Materiały
- Kopie zdjęć dla wszystkich uczestników lub dla każdej grupy (w zależności od sposobu przeprowadzenia ćwiczenia). Zalecamy pracę w grupach liczących od trzech do pięciu osób.
- Kartki papieru i długopisy.
- Wydrukowany plan opisu (w liczbie odpowiadającej liczbie fotografii).
- Plan można też wyświetlić na ekranie lub zapisać na flipcharcie.
Autorzy /Prawa autorskie
Tetiana Sheptytska, Narodowy Historyczno-Memorialny Rezerwat „Bykowniańskie Mogiły”, Chrystyna Chushak.
Zadanie zostało opracowane na podstawie ćwiczenia „Każdy obrazek o czymś mówi” z podręcznika All Different All Equal Education Pack Council of Europe (2016). Opis ćwiczenia można znaleźć tutaj: https://zhpcbpprodstore.blob.core.windows.net/public/285/kazdy-inny-wszyscy-rowni.pdf